Zuid-Afrika 1: reisverslag en fotoreportage - Mijn verwachtingen van een reis door dit land

Hits: 70378

Artikelindex

 

MIJN VERWACHTINGEN VAN ONZE REIS DOOR ZUID-AFRIKA

Reizen door de regenboognatie: waarom? 

Waarom een reis naar Zuid-Afrika? Na onze recente reizen naar Vietnam en China wilden we nog een grote reis maken. Eigenlijk leek de reis door Zuidelijk Afrika met Botswana en Namibië ons ook erg aantrekkelijk, maar die is nogal duur. Over Zuid-Afrika hebben we voldoende getuigenissen gehoord van mensen die er geweest zijn, om dat land ook graag eens te zien. Deze kennissen en vrienden en internetcontacten zijn enthousiast, vooral over de natuur, maar ook wel over de bevolking. Ze zeggen allemaal dat ze nog wel eens terug zouden willen. Al lezend over het land en zijn historie, zijn problemen en uitdagingen werd ik nieuwsgieriger.  Bovendien zijn de historische relaties van Nederland met Zuid-Afrika natuurlijk belangrijk. Uiteindelijk is de blanke geschiedenis van het land begonnen met onze voorvaderen die op de Kaap een pleisterplaats schiepen voor de VOC-schepen.   

 

Opmerkelijk vond ik bij mijn voorbereiding tot nu toe, dat we weer naar een land gaan waar –net als in Vietnam- een tijd een regering is geweest die haar bestaan deels motiveerde met haar bestrijding van de dreiging van het wereldcommunisme i.c. het ANC in Zuid-Afrika en SWAPO in Namibië. Het apartheidsregime werd ook in Nederland door sommigen verdedigd met de dominotheorie. Als Zuid-Afrika een zwarte ANC-regering zou krijgen, dan zou dit land en in zijn kielzog half Afrika ‘vallen’ voor het communisme. De redenering heeft mij nooit overtuigd en de geschiedenis heeft me gelijk gegeven. Het communisme bestaat alleen nog in een paar geïsoleerde staten als Noord-Korea. Het ANC vormt intussen een internationaal gerespecteerde regering.

Turbulente jaren

Zuid-Afrika heeft turbulente jaren, ja decennia achter de rug. In ons gezin, vroeger toen ik nog een jongen was, werd veel gelezen, en er bestond veel sympathie voor de Afrikaner Boeren en hun vrijheidsstrijd tegen de Engelsen. Wij kinderen lazen met rode oortjes de boeken van L. Penning (overleden in 1927): De leeuw van Modderspruit, De held van Spionkop, De verkenner van Christiaan de Wet. We lachten om de strapatsen van Blikoortje en onze held was kornet Louis Wessels. Maar in het jaar van mijn geboorte, 1948, werd het systeem van rassensegregatie ingevoerd, de Apartheid. Apartheid is een van de weinige Nederlandse woorden dat in de originele vorm als leenwoord over de hele wereld wordt gebruikt. Zuid-Afrika was daardoor besmet. Ik herinner mij dat we thuis in mijn jeugd geen Outspan-sinaasappelen kochten ‘want die komen uit Zuid-Afrika’ en dat land was toen “in disgrace”, zou je kunnen zeggen, uit de gratie, (met een verwijzing naar de roman van J.M. Coetzee; zie de bespreking op deze pagina en elders op de website).

Je moet er geweest zijn…

De apartheid toonde haar grimmigste kanten toen ik bijna twaalf was. In maart 1960 opende de politie het vuur op een ongewapende menigte zwarten die protesteerde tegen de discriminerende pasjeswetten. Resultaat: 69 doden, veel meer gewonden. De desbetreffende politiemensen werden nooit gestraft. De gebeurtenis staat bekend als het bloedbad van Sharpville. Ja, Zuid-Afrika was besmet. Geen fatsoenlijk mens ging er naartoe op vakantie. Noch voor andere doeleinden, want de reden: ‘je moet er geweest zijn om erover te kunnen oordelen’ zoals W.F. Hermans die in 1983 gebruikte,overtuigde lang niet iedereen. Ik zag en hoorde en las voldoende om te kunnen oordelen dat wat hier gebeurde, niet door de beugel kon. Of een culturele boycot dan het juiste middel is, dat betwijfel ik, maar in die tijd had ik in ieder geval niet op vakantie naar dit land gewild. Rassendiscriminatie werd bij ons thuis iets verderfelijks gevonden. Ik weet nog dat we gekluisterd zaten aan de radio bij het hoorspel Rosa stond niet op (van ds. Martin Luther King. Regie: Ab van Eyk. NCRV 1962). Onze morele verontwaardiging over zoveel onrecht, bedreven alleen omdat iemand een andere huidskleur had, was groot. Voor mijn politiek-maatschappelijke bewustwording zijn deze gebeurtenissen denk ik mede richtinggevend geworden. Zo kon ik in latere jaren het verzet van het ANC goed begrijpen en ook billijken. Natuurlijk ging ook daar wel eens wat fout, maar ik was het absoluut oneens met die mensen, ook in mijn omgeving had je ze, die het ANC zagen als ‘een stelletje communisten’ die niet alleen het Zuid-Afrikaanse regime bedreigden maar daarmee de hele vrije wereld. Ik had waardering voor mensen als Conny Braam die haar leven destijds wijdde aan de strijd tegen het Apartheidsregime.

Met velen was ik geroerd toen Nelson Mandela als vrij man van Robbeneiland terugkwam en Zuid-Afrika terugkeerde in de familie van beschaafde naties. Ik had grote bewondering voor deze man die zo zonder wrok kon terugkijken op wat hem was overkomen en aangedaan en die zo constructief kon meewerken met mensen die hem vroeger te vuur en te zwaard bestreden. Bewondering evenzo voor mensen als Desmond Tutu, die voorzitter werd van de WVC, de Waarheid- en Verzoenings Commissie, die geacht werd tot stand te brengen wat er in haar naam stond.

De rollen omgedraaid

Maar toen kwam de tijd dat de rollen omgedraaid werden. Het ANC kwam aan de macht, democratisch gekozen. Al snel kwam iedereen erachter dat de apartheidshel wel was verdwenen uit Zuid-Afrika, maar dat dat nog niet betekende dat nu ook de hemel op aarde tot stand was gekomen. De armen bleven in grote lijnen arm, -hoewel de ‘zwarte diamanten’ nu flink in aantal schijnen toe te nemen: succesvolle jonge zwarte mensen die het máken. Veel blanken moesten ervaren dat de rollen nu echt omgedraaid waren. Werkloosheid onder blanken nam schrikbarend toe, en op het platteland werd ‘plaasmoorden of plaasaanvalle’ een onheilspellend begrip. Op  Wikipedia vind ik dit gegeven:

"Die term plaasmoorde verwys na 'n aantal moorde, wat sedert die einde van die apartheidsstelsel op Suid-Afrikaanse plase gepleeg is. Volgens beskikbare statistiek het daar tussen 1991 en 2001, 6122 plaasaanvalle plaasgevind wat tot 1254 sterfgevalle gelei het. " En volgens Trouw van 1 feb. 2010 worden elke week gemiddeld twee boeren door jonge zwarte mannen vermoord.

Citaat uit Trouw: "Anti-blank racisme? De daders van ’plaasaanvalle’ zijn vrijwel zonder uitzondering jonge zwarte mannen, de slachtoffers blank. De overvallen zijn vaak opvallend gewelddadig: mensen worden bijvoorbeeld gemarteld met snoeischaren, tangen en hete strijkijzers. Hoewel onderzoek in 2003 heeft uitgewezen dat ’roof’ in negen op de tien gevallen het belangrijkste motief is voor de overval, zetten organisaties als de Transvaalse Landbouw Unie en de Afrikaner partij Vrijheidsfront Plus hier vraagtekens bij. Zij vermoeden dat er ook een element van rassenhaat meespeelt, onder meer omdat de aanvallers in sommige gevallen wachten tot de bewoners thuiskomen. Ook het verjagen van de boer van zijn grond zou meespelen.

Tegelijkertijd krijgen de boeren vanuit de overheid en vakbonden het verwijt dat ze de aanvallen over zichzelf afroepen, omdat ze hun zwarte medewerkers zouden uitbuiten. Volgens Agri SA zijn echter in minder dan vier procent van de aanvallen oud-medewerkers betrokken." (Einde citaat)

Dit gegeven intrigeert mij vooral sinds ik het indringende boek Disgrace (In ongenade) van J.M. Coetzee heb gelezen.

Maar de moorden zijn m.i. niet geheel een kwestie van omgekeerde apartheid, meer van rechteloosheid, want sinds 2007 is het aantal verkrachtingen van zwarte vrouwen op boerderijen met 49 % toegenomen, lees ik elders op internet. Deze rechteloosheid kijkt kennelijk niet naar kleur.

Op internet lees ik dat auto’s zijn uitgerust met een voorziening die maakt dat, als je even stilstaat, de portieren automatisch op slot gaan. In Durban kun je na drie uur ’s middags de straat niet op, lees ik. Het zijn verontrustende berichten. Anderzijds is er dit jaar een WK voetballen geweest zonder het vooraf wel gevreesde geweld. Ook bij de dood van de extremistische Eugène Terre’Blanche bleef het tegen de verwachtingen in rustig, tenminste, ik heb er weinig meer over gelezen. Het zal dus wel wat meevallen als je je verstandig gedraagt. Ik raak wel steeds meer gefascineerd door dit land.

Cultuur en natuur

Naar de natuur ben ik uiteraard als fotograaf ook erg nieuwsgierig. In de late jaren zeventig heb ik een uitgebreide safari door Kenia gemaakt, met de voorloper van reisorganisatie Baobab, die toen Mother Africa Trips heette. Deze reis heeft mijn reislust aangewakkerd en mijn respect voor andere culturen verder gevormd. We reisden met een vierwielaangedreven truck (een omgebouwde truck van een aardappelhandel uit Nederland weet ik nog) en we sliepen in kleine pubtentjes. We, d.w.z. de kookploeg, kookte onze eigen pot in de wildernis. Ikzelf zat in de pakploeg. Onze taak was de hele reisinventaris plus de tenten, tassen en koffers in de stouwruimten van de truck onder te brengen. Chauffeur/reisleider was Rik Jan Viezee die in Kenia was opgegroeid en door wiens kennis van het land ik veel heb geleerd. Het was een reis om nooit te vergeten, vol met ontberingen (diverse keren autopech, waterschaarste in het noorden in Samburu- en Turkana-land) maar ook met fantastische belevenissen en een warm contact met diverse stammen en bevolkingsgroepen, zoals de Samburu. De Turkana en Masai waren wat afstandelijker. Ik heb later nog een paar keer met de speermaker van de Samburu gecorrespondeerd. We zagen ook veel wild en ik maakte veel mooie dia’s. Op onze reis door Zuid-Afrika zullen we diverse wildparken aandoen en ook daarbuiten denk ik veel mooie natuur te kunnen fotograferen. Omdat mijn vrouw en ik allebei graag fotograferen, kijken we daarnaar uit.

Van ons contact met de traditionele culturen van de regenboognatie stel ik me eerlijk gezegd niet zó veel voor. Ik vrees dat het allemaal nogal toeristisch en commercieel zal zijn. Maar misschien weet SCR-Cultuurvakanties haar naam in dezen hoog te houden. Ik hoop het. Ik zie dus erg uit naar onze reis. Ik hoop te zijner tijd uitgebreid te berichten over onze ervaringen en veel mooie foto’s te publiceren. Zo tegen het eind van dit jaar of al eerder moet er op deze site wel een en ander staan schat ik in. Kom eens weer, dus!

Lammert Metselaar

Augustus 2010

 


 

Motto's

" 'Ja, dis 'n geweldige land hierdie, 'n land van dansende volstruise, biltong, braaivleis, heerlike wyne, die lekkerste kos, dir voorste wildtuine, spoggerige eethuise, o, dis so'n prachtige en wye land.' "

Uit: Adriaan van Dis: Tikkop. Roman, Amsterdam 2010, pag. 48.

"Een paar uur later kwam de sleutelsmid uit Distriksdorp. Alle sloten werden vernieuwd, er zou een nieuwe garagedeur komen, en aan drie kanten schrikdraad, vier draden hoog. Armed Response werd gebeld -gespierde vetnekken die huizen van de rijken op een bewakingssysteem aansloten. Donald had er zich altijd tegen verzet. Maar nu stond ie met de rug tegen zijn eigen muur. "

idem, pag. 203.

 

naar boven